Tag Archive: Ελύτης


Αφοπλιστικά επίκαιρος ο λόγος του Ελύτη στην τελετή απονομής του Νόμπελ, σαν σήμερα, το 1979.. Στο σκοτεινό μας σήμερα όπου πια έχει χαθεί κάθε ορατότητα προς το μέλλον, όπου λούφαξε ο λαός στους καναπέδες του και σίγασαν οι ποιητές του, όπου δεν υπάρχει πια κάποια φωνή να εναντιωθεί στον ορθολογισμό των αριθμών και των οικονομικών μέτρων, σήμερα όπου οι «Μάστερ Σεφ» γεμίζουν με σάλτσες το κενό του νοήματος μας, ο μεγάλος ποιητής επικαλείται τη φωτεινότητα και τη διαφάνεια για να διακρίνουμε τους κόμπους στο νήμα που μέσ’ από τους αιώνες τεντώνεται και μας βοηθάει να σταθούμε όρθιοι πάνω σ’ αυτή τη γη.. Κάθε μέρα διαπιστώνουμε ότι ζούμε σ’ ένα χάος ηθικό. Ποτέ άλλοτε η κατανομή των στοιχείων της υλικής μας ύπαρξης δεν έγινε με τόσο σύστημα και αδυσώπητο έλεγχο. Τώρα δεν αρκεί να ονειροπολούμε με τους στίχους. Είναι λίγο. Δεν αρκεί να πολιτικολογούμε. Είναι πολύ. Κατά βάθος ο υλικός κόσμος είναι απλώς ένας σωρός από υλικά. Παρ όλα αυτά η μοίρα μας βρίσκεται στα χέρια μας…

Ας μου συγχωρεθεί αυτή η μικρή εισαγωγή και παραθέτω αμέσως μερικά αποσπάσματα γνωρίζοντας το έγκλημα που διαπράττω, αλλά ελπίζοντας ότι έτσι θα προκαλέσω το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για να διαβαστεί ολόκληρος ο λόγος του μεγάλου ποιητή..

Σαν σήμερα λοιπόν το 1979 είπε ο Ελύτης:

«Ας μου επιτραπεί, παρακαλώ, να μιλήσω στο όνομα της φωτεινότητας και της διαφάνειας. Επειδή οι ιδιότητες αυτές είναι που καθορίσανε τον χώρο μέσα στον οποίο μου ετάχθη να μεγαλώσω και να ζήσω. Και αυτές είναι που ένιωσα, σιγά-σιγά, να ταυτίζονται μέσα μου με την ανάγκη να εκφρασθώ.

Είναι σωστό να προσκομίζει κανείς στην τέχνη αυτά που του υπαγορεύουν η προσωπική του εμπειρία και οι αρετές της γλώσσας του. Πολύ περισσότερο όταν οι καιροί είναι σκοτεινοί και αυτό που του υπαγορεύουν είναι μια όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ορατότητα.

Δεν μιλώ για τη φυσική ικανότητα να συλλαμβάνει κανείς τ’ αντικείμενα σ’ όλες τους τις λεπτομέρειες, αλλά για τη μεταφορική, να κρατά την ουσία τους και να τα οδηγεί σε μια καθαρότητα τέτοια που να υποδηλώνει συνάμα την μεταφυσική τους σημασιολογία……..

Πού λοιπόν βρίσκεται σε έσχατη ανάλυση η αλήθεια; Στην φθορά και στον θάνατο που διαπιστώνουμε κάθε μέρα γύρω μας ή στη ροπή που μας ωθεί να πιστεύουμε ότι αυτός ο κόσμος είναι ακατάλυτος και αιώνιος; Είναι φρόνιμο ν’ αποφεύγουμε τις μεγαλεπήβολες εκφράσεις, το ξέρω. Οι κατά καιρούς κοσμολογικές θεωρίες τις χρησιμοποίησαν, ήρθαν σε σύγκρουση, ακμάσανε, πέρασαν. Η ουσία όμως έμεινε, μένει. Και η ποίηση, που εγείρεται στο σημείον όπου ο ορθολογισμός καταθέτει τα όπλα του για να τ’ αναλάβει εκείνη και να προχωρήσει μέσα στην απαγορευμένη ζώνη, ελέγχεται να είναι ίσια-ίσια εκείνη που προσβάλλεται λιγότερο από τη φθορά. Διασώζει σε καθαρή μορφή τα μόνιμα, τα βιώσιμα στοιχεία που καταντούν δυσδιάκριτα μέσα στο σκότος της συνείδησης όπως τα φύκια μέσα στους βυθούς των θαλασσών.
Να γιατί μας χρειάζεται η διαφάνεια. Για να διακρίνουμε τους κόμπους στο νήμα που μέσ’ από τους αιώνες τεντώνεται και μας βοηθεί να σταθούμε όρθιοι πάνω σ’ αυτή τη γη……..

Λέμε, και το διαπιστώνουμε κάθε μέρα, ότι ζούμε σ’ ένα χάος ηθικό. Κι αυτό, τη στιγμή που ποτέ άλλοτε η κατανομή των στοιχείων της υλικής μας ύπαρξης δεν έγινε με τόσο σύστημα, τόση στρατιωτική θα έλεγα τάξη, τόσον αδυσώπητο έλεγχο. Η αντίφαση είναι διδακτική. Όταν σε δύο σκέλη το ένα υπερτροφεί, το άλλο ατροφεί. Μια αξιέπαινη ροπή να συνενωθούν σε ενιαία μονάδα οι λαοί της Ευρώπης, προσκόπτει σήμερα στην αδυναμία να συμπέσουν τα ατροφικά και τα υπερτροφικά σκέλη του πολιτισμού μας. Οι αξίες μας, ούτε αυτές δεν αποτελούν μια γλώσσα κοινή…..

Δεν αρκεί να ονειροπολούμε με τους στίχους. Είναι λίγο. Δεν αρκεί να πολιτικολογούμε. Είναι πολύ. Κατά βάθος ο υλικός κόσμος είναι απλώς ένας σωρός από υλικά. Θα εξαρτηθεί από το αν είμαστε καλοί ή κακοί αρχιτέκτονες το τελικό αποτέλεσμα. Ο Παράδεισος ή η Κόλαση που θα χτίσουμε. Εάν η ποίηση παρέχει μια διαβεβαίωση και δη στους καιρούς τους dürftiger, είναι ακριβώς αυτή: ότι η μοίρα μας παρ’ όλ’ αυτά βρίσκεται στα χέρια μας»

Ολόκληρος ο λόγος ΕΔΩ

photod.gif

«Όπου ανθεί ο μέσος όρος παύω να υπάρχω. Μου είναι αδύνατον να ευδοκιμήσω μέσα στην μάζα της εκάστοτε πλειοψηφίας. Οι ωραίες μειοψηφίες είναι το κάτι άλλο. Ή τις κάνω σμαράγδι να φωτίζουν την νύχτα μου, ή τις τρώω με σοκολάτα και σαντιγύ. Γι΄ αυτό και καμιά ολιγαρχία που εκτιμώ δεν έρχεται στα πράγματα. Όμως γι΄ αυτό ακριβώς την επιλέγω. Για να μην έρχομαι ποτέ στα πράγματα».

ΟΔ. ΕΛΥΤΗΣ, Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΙΣ ΑΥΤΑΠΑΤΕΣ, ΕΚΔ. ΥΨΙΛΟΝ, ΑΘΗΝΑ 1995

Το απόσπασμα αυτό είναι το τελευταίο πού επιλέγω τουλάχιστον απ τον Ελύτη.. Οποιοσδήποτε θέλει να προσθέσει τον λόγο κάποιου ποιητή είναι ευπρόσδεκτος.. (παράδειγμα)

«Και ο συνειρμών, συνειρμείτω»

Ως απάντηση στη «δημοσιογραφία» των ημερών ας δείξουμε εμείς στους «δημοσιογράφους» τι σημαίνει αλήθεια.. Ας δημοσιογραφήσουμε εμείς σχολιάζοντας την επικαιρότητα με δυο λόγια από ένα ποίημα, από μια κουβέντα κάποιου πού είδε τη ζωή μέσα από την τέχνη του λόγου..

(παράδειγμα..)

Και πάλι Ελύτης για την «εικονική» πραγματικότητα:
«Μα η πραγματικότητα είναι ψευδώνυμος. Όπου και όπως την τοποθετήσεις θα πάρει την στάση που σε βολεύει – εάν όχι απλώς μια όψη πειστική για το υπάρχον. Δεν έχει καμιά σχέση με την αλήθεια, που είναι η παραδοχή του κατά φύσιν υπάρχειν. Μ΄ άλλα λόγια, είναι σαν να έχεις δύο συζύγους. Η μία σε βοηθά να ζεις με το βρισκάμενο, η άλλη, εφόσον το επιτρέπουν οι συνθήκες, με το ιδεώδες. Το ένα το εύχεσαι, το άλλο το πράττεις».

Για την απληστία:

«Είμαι του ολίγου και του ακριβούς. Δεν υπήρξα ποτέ του τρίτου προσώπου. Τρέφομαι από το δ υ ς και το ε υ που κατά περίσταση προσφέρω. Αρνούμαι όμως τροφή στους χορτάτους που ζητούν ολοένα κι άλλη, κι άλλη πείνα».

Οδ. Ελύτης, Ο Κήπος με τις Αυταπάτες, εκδ. Υψιλον, Αθήνα 1995

Μεταφέρω ένα απόσπασμα που έστειλε η egournelou

“Είναι κανείς απο το μέρος της αθωότητας-”λευκορόφρος τη διάνοια” που λέει κι ο Ρωμανός-σε δύο περιπτώσεις: όταν δεν έχει φτάσει στο σημείο να υποψιαστεί καν το Μαύρο. κι όταν το έχει διατρέξει ως την έσχατη άκρη του, έτσι που να πατήσει απο το άλλο μέρος πάλι στο Λευκό..με πλήρη συνείδηση ότι όσα γνώρισε στο αναμεταξύ του είναι απολύτως άχρηστα”
Ο.Ελύτης “Η Μαγεία του Παπαδιαμάντη”, εκδόσεις Γνώση

Κάθε συμμετοχή είναι ευπρόσδεκτη. Οσοι δεν έχετε blog μπορείτε να αφήσετε το απόσπασμα στα σχόλια για να τα μεταφέρω. Οσοι διαθέτουν blogs να ανοίξουν αντίστοιχα πόστς. Aρκεί ο λόγος (οποιουδήποτε και όχι μόνο του Ελύτη) να μεταφέρεται πιστά και να αναφέρεται με ακρίβεια η πηγή και η έκδοση..

(τα κόκκινα γράμματα είναι δικά μου)

Για τις καταθέσεις στον ανακριτή:
«Μια στιγμή. Γιατί εδωπέρα έχει παρεμβληθεί ανάμεσα στον νόμιμο υποβολέα ένας άλλος, λιγότερο ίσως πονηρός ώστε να παίζει με τα λόγια και περισσότερο ευφυής, ώστε να προσαρμόζει τις φευγαλέες αλήθειες στην μία και μόνη πραγματικότητα. Και βέβαια εάν μοιάζουν μεταξύ τους ορισμένα λόγια σημαίνει πώς είναι από την ίδια οικογένεια, πως είναι συγγενείς. Οπόταν μια δράση με τα ίδια πρόσωπα και γύρω από την ίδια υπόθεση, θέλοντας και μη, αποκτά μιαν αληθοφάνεια πολύ πιο πειστική στο επίπεδο της πραγματικότητας».

Για την αλήθεια:
«Έχουμε τόσο πολύ τριφτεί πάνω στην κοινωνία και το κοινωνικό ψεύδος που και η πιο σημαντική αλήθεια, ευθέως διατυπωμένη, μοιάζει παραδοξολογία».

Για την αξιοπρέπεια:
«Υπάρχει ένας τρόπος να μπαινοβγαίνουμε στα καθημερινά γεγονότα, έτσι που το ρούχο μας να μην πιάνεται απ΄τα κλαδιά που απλώνει γύρω μας το συμφέρον΄ αυτό το επίμονο βήμα σημειωτόν πάνω στο θυμικό μας΄ η αφαίρεση ενός μικροτάτου ευτυχισμού που ο άνθρωπος φυλάγει στα πιο ασφαλή θησαυροφυλάκια της ιδιωτικής του ζωής».

«Και ο συνειρμών, συνειρμείτω»

ΟΔ. ΕΛΥΤΗΣ, Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΙΣ ΑΥΤΑΠΑΤΕΣ, ΕΚΔ. ΥΨΙΛΟΝ, ΑΘΗΝΑ 1995

ΦΩΤΟ: «Κοχύλι» κολάζ του Οδ. Ελύτη

ΣΗΜ: Τα κόκκινα γράμματα είναι δικά μου. Στην επόμενη ανάρτηση και πάλι Ελύτης με παρατηρήσεις για τη σύγχρονη ζωή μας..

Αρέσει σε %d bloggers: